16-30 EYLÜL 2026

Detaylar

Ø İran Savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalar Orta Doğu'daki ticaret rotalarını derinden sarstı. Irak'ın güneyinden yapılan petrol ihracatı 3,3 milyon varilden gerileyerek ağustos ayında 2,3 milyon varile ulaştı. Irak, Suriye ve Lübnan; boru hatları, demiryolu ve fiber optik ağlarla alternatif koridorlar kurmak istiyor. Kerkük-Baniyas boru hattı projesi ise 15 milyar dolarlık yatırımla günlük 2 milyon varil kapasite planlıyor. Suriye’de tahrip olan demiryolu ağının yenilenme maliyeti ise 5,5 milyar doları buluyor. Siyasi parçalanma ve enerji tesislerine yapılan 100’den fazla saldırı bu projeleri zorlaştırıyor.

Ø Yemen'deki Husiler, Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'ı ve Yanbu'daki Aramco tesislerini ilk kez hedef aldı. Bâbülmendep Boğazı kıyısını denetimine alan grup, Suudi petrol akışını ve küresel deniz ticaretini riske atıyor. Suudi yönetimi ABD'den askeri yardım talep ederken, Washington’ın kararsız tutumu devam ediyor. Yedi aydır süren İran Savaşı, ABD'nin Patriot, THAAD ve seyir füzesi stokları hızla azalttı. Husilerin stratejik mevziler kazanması ve yükselen sigorta maliyetleri, ticari gemilerin bölgeden uzaklaşmasına yol açarak küresel ekonomiyi doğrudan etkiliyor.

Ø Üretken yapay zekâ teknolojileri zihinsel yükü hafifletirken, insan beyninin düşünme süreçlerini dönüştürüyor. MIT Media Lab tarafından 54 kişiyle yürütülen araştırma, yapay zekâ kullananların daha az zihinsel katılım gösterdiğini ortaya koydu. Microsoft Research ise 319 kişiyle yürüttüğü çalışmada, eleştirel düşünmenin bilgi toplamaktan doğrulamaya yöneldiğini belirtiyor. Bilgiyi pasif kabul etmek bağımsız problem çözmeyi zayıflatırken, sorgulayıcı tutum ve 3R çerçevesi zihinsel işlevleri korumada ve insan muhakemesini sürdürmede kritik bir rol oynuyor.

Ø ABD Başkanı Trump ve Çin Lideri Xi Jinping zirvesinde ticari gerilimler ve stratejik dengeler masaya geliyor. Görüşmede 14 milyar dolarlık Tayvan silah paketi, çip kısıtlamaları ve nadir toprak elementleri öne çıkıyor. Çin, ekonomisinin dörtte birini oluşturan gayrimenkul krizine rağmen teknoloji ve elektrikli araçlarda gücünü koruyor. ABD ise 40 trilyon dolara ulaşan borç stokuyla boğuşuyor ve yıllık borç faizine askeri bütçesinden daha fazla kaynak ayırıyor. Uzmanlar, iki liderin de birbirinin stratejik gücünü küçümsemeden hareket etmesi gerektiğini vurguluyor.

Ø İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda liderleri Cardiff'teki tarihi zirvede buluşarak ortak bağımsızlık deklarasyonu imzaladı. SNP, Plaid Cymru ve Sinn Fein partilerinin bu hamlesi Birleşik Krallık'ın parçalanma iddialarını alevlendirdi. Kuzey İrlanda 1998 Yasası uyarınca yasal referandum hakkına sahipken, İskoçya ve Galler yasal engellerle karşılaşıyor. Diğer tarafta Yüksek Mahkeme 2022 yılında, İskoçya'nın izinsiz referandum yapamayacağına karar verdi. Anayasal engeller ve bölgesel mali bağımlılıklar ayrılmayı zorlaştırıyor.

Ø IFO Enstitüsü'nün 4.449 şirketle gerçekleştirdiği ankete göre Almanya'daki her iki şirketten biri (%50) bürokrasiyi en büyük sorun olarak tanımlıyor. Bürokrasi engeli küçük işletmelerde %50, büyük şirketlerde %59 oranına ulaşıyor. İmalat sektörünün %39'u enerji fiyatlarını, inşaat sektörünün %29'u ise nitelikli eleman eksikliğini temel sorun gösteriyor. Aşırı evrak işleri personelin zamanını alırken karmaşık onay süreçleri yatırım projelerinin iptal edilmesine yol açıyor.

Ø FAO verilerine göre üretilen gıdanın %13,4'ü perakendeye ulaşmadan kayboluyor, %19'u ise evlerde ve hizmet sektöründe israf ediliyor. Tüketilmeyen gıdalar nedeniyle 1,4 milyar hektar tarım arazisi boşa gidiyor ve küresel emisyonların %10'u bu kayıplardan kaynaklanıyor. Çöplüklerde ayrışan gıdalar güçlü bir metan gazı salınımına neden oluyor. 2015 yılından bu yana anlamlı bir ilerleme sağlanamazken dünya, 2030 sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin gerisinde kalıyor. Gıda kaybını önlemek ormanları korurken, tarım-gıda sistemlerinin dönüşümüne yardımcı oluyor.

Ø CIMMYT'in Etiyopya'da 600'den fazla noktada yürüttüğü araştırma, buğdayda çinko biyotakviyesinin önemini kanıtladı. Gizli açlıkla mücadelede Melka isimli buğday çeşidi öne çıktı. Çinko fakiri topraklarda verim ve çinko hedeflerine ulaşma olasılığı geleneksel buğdayda sıfıra yakınken, Melka çeşidinde %27'nin üzerine tırmanıyor. Doğru gübreleme ile birleştiğinde hektar başına 4,5 ton verim ve 40 mg/kg çinko seviyesine ulaşma olasılığı %75 ile %80 arasına yükseliyor. Taban gübresi verimi artırırken yaprak gübresi tanedeki çinkoyu doğrudan artırıyor.