16-31 EKİM 2025

Detaylar

• Trump yönetimi, yaptırım yetkilerini kullanarak Rusya hükümetine baskı uygulamak için bazı adımlar attı. Rusya'nın önde gelen petrol ve gaz üreticileri Rosneft ve Lukoil'i hedef alan son ABD yaptırımları, ABD'yi hem Birleşik Krallık hem de Avrupa Birliği ile yakın bir konuma getirdi. AB, Rus doğal gaz ithalatının tamamen durdurulmasını da içeren yeni bir yaptırım paketi hazırladı. Rosneft ve Lukoil günde 3,1 milyon varil petrolü çoğunlukla Doğu ve Güney Asya'ya ihraç ediyor. ABD Hazine Bakanlığı, Rus petrolünü almaya devam eden ülkelere yönelik ikincil bir yaptırım uygulanacağını belirtti. Bu ikincil yaptırım tehdidi, Rus ham petrolünün en büyük üç tüketicisinden ikisi olan Hindistan ve Türkiye üzerinde güçlü bir etkiye sahip olacak. 

• Diğer tarafta ABD-Çin arasındaki ticaret savaşı ABD tarım sektörünü önemli ölçüde etkiledi. Karşılıklı tarifelerin artmasıyla Çinli tüketiciler alternatif satıcılara yönelirken, ABD'li çiftçiler ise yeni alıcılar bulabilmek için çabalıyor. 2018 yılında başlayan karşılıklı tarife uygulamaları ABD tarım ihracatını 27 milyar dolar azalttı. Çin, 2025 yılında ABD tarım girdilerine yönelik uygulanan gümrük vergilerini %10- 15 aralığında artırdı. Bu durum, 2025 yılı Ocak ayından bu yana ABD'nin Çin'e yaptığı tarım ihracatını 6,8 milyar doların üzerinde (%73) düşürerek güney ve orta batı bölgelerini vurdu.

• Jeopolitik gerilim, Ukrayna cephesinde farklı bir boyut kazanıyor. Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski'nin Beyaz Saray ziyaretinde uzun menzilli Tomahawk füzeleri görüşüldü. ABD stoklarında tahmini 1000 adet bulunan ve derin kara saldırı (TLAM) yeteneğine sahip bu konvansiyonel füzelerin hızlı sevkiyatı, savaşın gidişatını etkileyerek Rusya'yı müzakereye zorlayacak bir kaldıraç sağlayabilir. Sevkiyatın başlaması için Başkan onayı sonrasında, Ukraynalı personel bir ila iki ay sürecek bir eğitimden geçecek ve füzeler ile fırlatıcılar eş zamanlı olarak Polonya üzerinden taşınarak yaklaşık iki ay içinde Ukrayna'ya ulaşacak. 

• Teknolojide ise yapay zekâ (YZ) hem yönetimde hem de askeri alanda kritik roller üstleniyor. Geçtiğimiz ay Arnavutluk, kabine bakanı olarak bir yapay zekâ sistemi atayan ilk ülke olarak küresel manşetlere çıktı. 11 Eylül 2025 tarihinde Başbakan Edi Rama, dijital avatar olan Diella'yı, kamu alımlarını denetlemekten sorumlu Yapay Zekâ Devlet Bakanı olarak tanıttı. Yapay zekâ, AB mevzuatının aktarılmasını kolaylaştırarak ve Arnavutluk'un mevzuat çerçevesini Avrupa standartlarıyla uyumlu hale getirerek, katılım sürecini hızlandırmak için bir araç haline geliyor. Aynı zamanda yapay zekâ potansiyel bir yolsuzlukla mücadele aracı olarak ortaya çıkıyor. Ancak yönetişim işlevlerini 'insan olmayan' algoritma tabanlı bir teknolojiye emanet etmek, etik ve hesap verebilirlik gibi kritik konuların yanı sıra siber güvenlik ve teknolojik bağımlılık konusunda endişeleri de beraberinde getiriyor.

• Askeri alanda da gergin jeopolitik ortam ve hızlanan silahlanma yarışı ortasında, ordular stratejik üstünlük için YZ yeteneklerini çeşitlendirmeye devam ediyor. Birçok devlet, 2017 yılından bu yana YZ'yi stratejik bir zorunluluk olarak görüyor ve istihbarat, lojistik, komuta-kontrol ve otonom sistemler gibi alanlarda hızla benimsiyor. YZ yeteneklerinin tedariki, ordularda YZ konusunda bilgili personel eksikliği ve tedarik kararlarının bireysel birimlere devredilmesi gibi nedenlerle zorlaşıyor. 

• Tarım sektörü de teknolojinin etkisi altında. Çin, bilimsel tarla yönetimi ve modern tarımsal altyapı ile 1,4 milyarlık nüfusunun gıda ihtiyacını karşılamada kendi kendine yetebilmek adına büyük çaba sarf ediyor. 2024 yılında tahıl üretimini ilk kez 700 milyon tonun üzerine çıkaran Çin'in bu istikrarında, %63'ten fazla katkı sağlayan tarım teknolojisi ve bilim önemli bir rol oynuyor. Kooperatifler, drone ile ilaçlama ve yoğun ekim teknikleri gibi bilimsel tarım yöntemlerini kullanarak hem verimi artırıyor hem de ülke çapında modernleşmeyi teşvik ediyor.

• Bu teknolojik dönüşümün en somut göstergelerinden biri de tarımsal dronelar. Tarımsal drone kullanımı son dönemde küresel çapta hızlı bir şekilde yayılmaya başladı. İki yıl öncesine kadar tarımsal dronelar oldukça pahalı ve kullanımı zordu, ancak günümüzde piyasaya çıkan yeni modeller nispeten kolay kontrol edilebilir ve yaklaşık 100 kg'a kadar yük taşıyabilir durumda. Tarımsal droneların yaygınlaşması, tarım faaliyetinin olmazsa olmazı traktörlere kıyasla daha hızlı oldu. Tarımsal dronelar ilk olarak Doğu Asya'dan Güneydoğu Asya'ya, oradan Latin Amerika'ya ve sonra Kuzey Amerika ve Avrupa'ya yayıldı. Bu dronelar, çiftliklerde ihtiyaç duyulan işgücünü azaltırken, önemli ölçüde zaman tasarrufu da sağlıyor.