DİJİTAL DÖNÜŞÜM ÇAĞINDA VERİ KAPİTALİZMİ, MODERN EMPERYALİZM VE TEKNOFEODALİZM

Detaylar

Günümüzde, veri kapitalizmi, insanların internetteki verilerin düzenli olarak toplanması, incelenmesi ve bu veriler üzerinden ekonomik veya siyasi kazanç elde edilmesi süreciyle birlikte köklü bir dönüşümden geçmektedir. Bu dönüşüm sürecinde, büyük dijital platformların yükselişi, algoritmik tahakküm ve dijital sömürü gibi kavramlar, bilimsel, ekonomik, çevresel, sosyal ve etik açılardan dikkat çeken yeni bir araştırma alanı olarak öne çıkmaktadır. Dijital platformlar, iş yapış şekillerinden toplumsal eğilimlere kadar geniş bir alanda ekonomik ve sosyal etkiler oluşturarak, pazar kontrolünü ele geçirmiş ve tekelleşmeyi artırmıştır.

Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi (KOSAM) olarak yürüttüğümüz bu rapor çalışmasında, veri kapitalizmi ve dijital egemenlik konusunu “her yönüyle” ele alarak, dijital ekonominin geleceğinde karşılaşılabilecek fırsatları, riskleri ve politika gereksinimlerini kapsamlı biçimde değerlendirdik. Rapor; veri toplama ve algoritmik işleme teknolojilerinden, ekonomik tekelleşmeye ve veri rantına, siber bağımlılık gibi sosyal ve zihinsel sağlık etkilerinden, etik ve toplumsal boyutlara (kişisel gizlilik ve sömürü), regülasyon modellerine (KVKK’nın GDPR ile uyum zorunluluğu) kadar pek çok başlığı bütüncül bir perspektifle analiz etmektedir. Bu analizde, platform devlerinin "dijital derebeyleri" rolünü üstlenmesiyle, kullanıcıların ve işletmelerin "dijital serfler" konumuna indirgendiği teknofeodalizm yaklaşımı da incelenmektedir.

Bu çalışma, yalnızca veri kapitalizminin işleyişini tanıtmakla kalmayıp, aynı zamanda algoritmaların KOBİ’ler ve çalışanlar üzerindeki yönetsel gücü, yerel girişimlerin küresel bulut hizmetlerine olan zorunlu bağımlılığı (vendor lock-in) gibi yapısal değişimleri de değerlendirmektedir. Rapor, ayrıca Türkiye’nin küresel veri sistemine veri üreterek destek olmasına rağmen, bu verileri ekonomik, teknolojik ve kültürel değere çevirme konusundaki sınırlı yeteneğini ve politika yapıcıların önünde bulunan seçenekleri de değerlendirmektedir. Bilimsel verilere, uluslararası regülasyon örneklerine (GDPR) ve güncel sektör dinamiklerine dayanan bu rapor, teknolojiyi savunmak ya da reddetmek yerine, mevcut veriler üzerinden çok boyutlu ve dengeli bir analiz sunmaktadır.

KOSAM olarak, küresel veri adaleti tartışmalarına katkıda bulunulması, yerli ve açık kaynaklı dijital çözümlerin teşvik edilmesi ve etik duyarlılıklara (gizlilik hakkı, hesap verebilirlik, unutulma hakkı) dayalı bir kalkınma vizyonunun desteklenmesi yönündeki çalışmalarımıza devam ediyoruz. “Dijital Dönüşüm Çağında Veri Kapitalizmi, Modern Emperyalizm ve Teknofeodalizm” raporunun, akademi, kamu otoriteleri, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları için dijital ekonomilerdeki dönüşüm sürecine dair yol gösterici bir kaynak olacağına inanıyoruz.